Hannah Arendt

                    Daha önce koştuğum gibi koşacağım sonra
                    Çimenlerin, ağaçların ve tarlaların içinden;
                    Bir zamanlar durduğun gibi duracaksın sen sonra,
                    Dünyanın en içten selamlaması.
 
                    Adımlar sayılacak sonra
                    Yakındaki ve uzaktakine göre;
                    Bu hayat anlatılacak sonra
                    Uzun zaman önce görülmüş bir rüya gibi.

 

 

 

    çeviren: u. a.

ilk yayımlandığı yer:

cin ayşe fanzin

bahar 2023, sayı 19, 

"yabanilik içimizdedir" sayısı

Füsun Onur’un Poetikasına Giriş: Aynadan İçeri

Giriş.

Tül ve konkav/konveks aynalar karşılıyor bizi girişte. Bir büyüye davet ediliyoruz, başrolde rüzgarın alıp götürdüğü zamanın olduğu yeni gözlere çağrılıyoruz . Hemen girişte yerde tüle ve aynalara köşe yapacak şekilde bir soru işareti var, 1971’den, yelken beziyle yapılmış ve bir pompayla bir an şişip sonra geri çekiliyor. Soru artık şimdi ve burada.

İleride soldaki duvarda 1965 ve 66’dan üzeri camla kaplanmış sağ en alttaki hariç hepsi dikey asılmış 50 eskiz bekliyor bizi. Eskizler hemen solundaki 2008 tarihli “Buradaydı” ile Arter’in L yapan mimarisinde hemen karşıya yerleştirilmiş olan ve ağırlıklı olarak 1970’lerden ve şimdi bu sergi için yeniden üretilmiş ahşap heykeller ile 1995 tarihli o nefis “Orient’te Buluşalım”la bakışıyorlar.

1. Kat.

Şiirselliğin ağırlığını koyduğu kattayız. Tam karşımızda üzeri tüllerle kaplı olan 1991 tarihli “Herhangi Bir İskemle” var. Sola dönünce 1981 tarihinden ama yine “Aynadan İçeri” sergisi için yeniden üretilmiş ve kendini hemen belli ediveren “Resimde Üçüncü Boyut / İçeri Gel” adlı bizi mavi bir uykuya çağıran işi dikiliveriyor karşımıza Onur’un. Tüllü sandalyelerin sağındaki duvarda 8 saatlik videoda çocukluğun pembe şişme botları salınıp duruyor boğazın sularında. L salondaki videonun karşısında Füsün Onur’un iki çarpıcı işi daha duruyor: İlki  2010 yılından bir ahşap yerleştirme: “Fısıltı”, ikincisi bizi İstanbul büyüsüne davet eden 1994 tarihli “İstanbul Takıntısı”.

2. Kat.

İkinci kata sesini veren, Onur’un 2011 tarihli demir ve tül yerleştirmesi “Sessizlik”tir. O sessizlikte sehpa üzerinde duran plastik bir bebekten kalan bir çift ayağın, az ilerisinde o loş köşedeki koltuğun, çapraz berisindeki “müzikli koltuk”un, yarı açık kapağıyla zamanı ve büyülü çocukluğu getiren, insanda kurcalama, koklama isteği uyandıran eşyalı, oyuncaklı, giysili o çocukluk dolabının sesini duyacaksınız. Kapılar gıcırdar, sessiz olun, yakalanacaksınız.

Yine aynı katta,  Onur’un 1971-73 arası gerçekleştirdiği ve Paris Bienali’ne de katıldığı, bu sergi için yeniden yaptığı giriş kattaki ahşap heykellerin örneğin 1984 tarihli “Firuze Bilezikli Kız”a bağlandığını da göreceksiniz.

Ayrıca bu katta ışığın da nefis kullanıldığı üç çarpıcı iş daha bekliyor bizi. İlki tek başına karanlık bir odada kurulmuş olan 1994 tarihli “Bir Çocuğun Gözüyle Savaş”; ikincisi 1990’dan ve 7 parçadan oluşan “Zaman İkonları” ve üçüncü olarak da 2009-12 yıllarını kapsayan ışık ve gölgenin iyice öne çıkartılarak kurulduğu bir balad: “Tekir’e Ağıt”.

Ve bu kat için son olarak ve özellikle eklemeli: Füsun Onur’un bu kattaki 1981 tarihli pleksiglas üzeri kolajlı yerleştirmesi “Kaldırım Kenarında Su” bir şiirdir.

3. Kat.

Son katta bizi bir mavilik beklemektedir. Gökyüzü ve Deniz karışmıştır burada, parçalı tek bir iş bekliyor bizi. 2014 yılında tekrar yapılan 1984 yılından “Çiçekli Kontrpuan”. Gökyüzüne ve denize rağmen naylonun ve taşların ve taşlara bağlanmış kurumuş ağaçların, çalıların evrenindeyiz. Tümüyle haklı bir karamsarlık bu kanımca.

Füsün Onur’un zaman algısı lineer değildir kesinlikle. Anımsamalarla örülmüş zikzaklı, gitgelli, duygulanımların ağırlığını koyduğu, aniden bir rüzgarın çıkıverdiği, mekaniğin merkezde olmadığı bir zaman algısı bu. Füsun Onur özelinde Bergson yeniden düşünülmeli. Kendine ait zamanını getiren bir çocukluk zemini onunkisi. Onur bizi izini en çok çocuklukta ve şiirde bulduğumuz büyü yüklü, uçuşan, akan, takılıp kalan, sessiz, kendine has zihinsel ilmekleri olan tümden saf bir algıya çağırıyor. Füsün Onur’un işleri bu ülkede eşine az rastladığımız bir şiirsellik taşıyor.
Ve eklemeli: Füsun Onur işlerinin Lewis Caroll’la ilişkisi tek başına bir yazı konusu.

2014’ün en özel sergilerinden (Aynadan İçeri, 28 Mayıs - 17 Ağustos 2014, Arter)  biriyle bizi buluşturdakları için başta Füsun Onur’a olmak üzere Emre Baykal’a teşekkürlerimle…

fotoğraflar:  
ağustos başı 2014 (u.a.)

İlk yayımlandığı yer:

Cin Ayşe Fanzin

Sayı: 12

Güz 2014

                  tükenmez kalemli öykü

  

                                                                                                                                    yusuf atılgan için…

dışarıdan gizlenmek için en iyi yol bir hastanın yanında gizlenmektir. gizlenmek ciddi bir iştir, onun yanındayken ona da hastaymış gibi görünmelisiniz. yoksa hasta bir an gelir sizi ispiyonlayıverir, bu yüzden hep dikkatli olunmalıdır. durum bu kadar da değil, bu süreçte empati yeteneğinizi koyulaştırırsanız bir an gelir hayat paylaşılmış psikoza dönüverir. bu çürük bir iple bir kuyuya inmek demektir. zor çıkarsınız. kim kesin cevaplayabilir ki bir ip ilk kez ne zaman kopar? başarılabilir yine de. şans birlikte güçlenip odaları yıkabilme gücü yakalayabildiğinizde belirir. belirirse. sıçrama. çizikleriniz vardır kuyudan çıkarken, olmuştur, ama işte kimse bilmez bunları. herkes kendine yolda değildir.

        macar lasalo biro icat etmiş tükenmez kalemi 1938 yılında.

        biro II. dünya savaşı sürerken arjantin'e göçmüş, iyi ki; 1940

        yılında da patentini almış icadının.

piyonlarımdan biri daha esir alınmak üzere, üzerimde bir huzursuzluk. dışarıyı seyrediyorum. tükenmez kalemle yüzümü kaşırken açık olduğunu unutmuşum, yüzüm çizik çizik olmuş mürekkeple. iyi olmadı bu iş, böyle gidilmez ki konfeksiyona.

        henry martin adında bir ingiliz, hükümeti için çalışmalar

        yaparken tanışıyor lasalo biro ile  arjantin'de. hayran kalıyor

        tükenmez kaleme, hemen ingiltere üretim ve satış haklarını

        satın alıyor biro'dan ve ingiltere'de reading 
        yakınlarında açtığı atölyede hava kuvvetlerine satılmak 
        üzere 30.000 tükenmez kalem yapıyor. ilk üretim.

eski günlerden birinde, 1973, gümüşhane'de bir otel. uyarmışdı beni "nereliyim dersen de ama sakın bayburt'luyum deme, pek sevilmiyor bayburt'luyum demek buralarda." tersi de doğruymuş, yani bayburt'dayken gümüşhane'liyim demek. o çirkin çaya paralel ana caddedeki bir konfeksiyondan trevire kumaştan bir takım aldım, yanmaya dayanıklı ve de gösterişli; inandırıcılık için güzel görünmeli kıyafetler. "çay deme ırmak de!" diye daha önceki bi konuşmamızda yine beni uyarmıştı hastanede yanında saklandığım tip, "küçültme, küçük şeyleri sevmiyorlar burada" dediydi kıkırdayarak sonra. araştırmamın bir yerinde uğramak zorunda kalmıştım o otele. oteldeki resepsiyon görevlisi eski konaklama defterlerini getirdi,"arşivdeki defterler bu kadar efendim" dedi bırakırken önüme. bu "efendim"i takım elbisem söyletiyor ona, anlayın; bazı şeyler hiç değişmez. defterlerden dördüncüsünde, konaklama tarihi açısından doğru sayfaya geldiğimde birden diğer sayfalardan farklı olarak, tükenmez kalemli bir yazı çıkıyor ortaya. işte bu kritik, birden o sayfada değişiveriyor kalem, sonraki sayfalar yine diğerleriyle aynı. şu dille ıslatılınca yazmaya başlayan marangoz kalemi kullanılmıştı öncekilerde ve sonrakilerde. takım elbiseme çay getirmek için arkaya gidince resepsiyondaki adam, düşünüyorum: doğru sayfadayım ve o sayfa tükenmez kalemle yazılmış.

       sivil halka ilk satış ise biro patenti altında eterpen şirketi

       aracılığıyla 1945 yılında arjantin'de gerçekleşiyor. internetten

       rahatlıkla bulunabilecek ki ben de oradan buldum, bu bilgiler

       bana ait değil, ama işte bilgilerin son kısmı önemli, tükenmez

       kalemin sivilleşmesi. ya türkiye'ye ilk gelişi,  sivil miydi peki?

1973 yılı ekimin yedisi. kadın gümüşhane'de bu otelde kalmış bir gece, defterdeki tükenmez kalemli tarih. geriye doğru, manisa'dan, ankara’ya yolculuğumun şimdiki durağı da gümüşhane. ertesi gün gümüşhane'den ankara'ya geçmiş kadın. ankara'daki oteldeki tarih 8 ekim 1973'dü çünkü, çarşamba. yusuf atılgan kadınla ankara dışkapı'daki otelin resepsiyonunda karşılaşıyor ilkin. yusuf atılgan'ın kadınla tanıştığı o gün birlikte geçirdikleri geceye sarkmış. ertesi sabah (perşembe) kadın kayıp. resepsiyondan kadının sabah trenle manisa'ya gittiğini öğrenebilmiş sadece atılgan. salonda otururken bir ara, kadının "neden hep gecikir trenler?" dediği geliyor aklına atılgan'ın. hemen rica ediyor resepsiyondan 177403'ü bağlamalarını; açık adres: ‘bilgi yayınları, sakarya caddesi, no: 8.’ kitabın matbaaya gittiğini kasımda çıkacağını söylüyorlar yayınevinden. "ama," diyor nimet hanım telefonda "bunu size daha önce söylemiştim yusuf bey!", haklı. bu bir anlık dalgınlığın cevabı dün gecede. yayınevinin kendi matbaası bu. fırlayıp ilk denk gelen taksiyle matbaaya geçiyor yusuf atılgan. yolda kadının bindiği trenin bu akşam manisa'da olacağını düşünüyor. dizgici namık abi atılgan'ın yalvarmalarına dayanamayarak bir ekleme yapmayı kabul ediyor; kitabın ilk sayfasına, sadece bir cümlecik: "… perşembe gecesi gelen kadının...", "... perşembe gecesi gecikmeli ankara treniyle gelen kadının..." oluyor. 
hepsi bu.

       1964'den beri türkiye'de kalem üretimi yapan scrikss

       şirketinin istanbul başakşehir'deki merkezlerine yazdım,

       sayın soner besler'den gelen yanıt, kendisinin deyimiyle

      "sektörümüzün duayeni sayın naim civre"ye yönlendiriyordu

      beni. çok sıkışık bir zamanında aramışım sayın naim civre'yi,

      telefondaki konuşma sirkeci'deki emniyet kırtasiye'ye çay

      ve tanışma davetiyle son buldu. gitmeyeceğim.

kaç gündür dışarı çıkmıyorum. hava güzel diye dışarı çıkılması mı lazım, kim sokuyor bu klişeleri insanların kafasına bilmiyorum ki. açtım pencereyi...

gümüşhane'deki otelin bu eski konuk defterinde o sayfa, neden sadece o sayfa tükenmez kalemle yazılmış? gecikmeli ankara treniyle gelen kadının otelin defterine kaydını da bir an boş bulunup bir tükenmez kalemle tutmuş olabilir mi zebercet, yoksa tükenmez kalem zebercet'in ruhunun ağırlığıyla çelişir mi? zebercet'in tezgahına tekme attığı o kestane satan adama sinirinin temelinde, adamın bulmacalarını çözdükten sonra külah yaptığı gazeteler için kullandığı o tükenmez kalem var mıydı yok muydu? evet çelişkili. peki, gecikmeli ankara treniyle gelen kadın gümüşhane öncesi neredeydi, neler yapıyordu?

    

belki başka bir zaman...

uygar asan

2013



ilk yayımlandığı yer:
cin ayşe fanzin 
sayı: 11, bahar 2014